HNH ANH MOT NGI CHA:
C TGM PHILIPPHE NGUYEN KIM IEN

(Nhan ngay gio 10 nam cua Ngai: 8-6-1988 en 8-6-1998)
Nguyen Ly-Tng

Nhng bien co xay ra t thang 5,1963 va nhng ngay thang sau o a t nhieu lam xao tron nep song cua ngi dan x Hue, nhat la oi vi mot sinh vien Cong Giao nh chung toi. Trc ngay 26/10/1963, toi la mot trong ba ngi c anh em sinh vien Cong Giao Hue c i Sai Gon hop Tong Lien oan Sinh Vien Cong Giao ai Hoc Viet Nam, co Cha Tuyen Uy cung i vi chung toi. Chieu ngay 1 thang 11, 1963, trong luc chung toi ang hop tai Trung Tam Nguyen Trng To, ng Nguyen Thong Quan 3 Sai Gon, canh trng Regina Pacis th tieng sung cua phe quan nhan ao chnh Tong Thong Ngo nh Diem bat au...cho en ngay hom sau, 2-11-1963 th chung toi c tin Tong Thong Ngo nh Diem va bao e la Ong Co Van Ngo nh Nhu a b tham sat...Toi chay en Trung Tam Cong Giao ng Nguyen nh Chieu tm Cha Tuyen Uy...Ngai noi vi toi: - Co biet Cha Thuan au khong, nhan Ngai vao Bo Tong Tham Mu xin lam phep xac cho hai ong Ngo nh Nhu va Ngo Dnh Diem...

(Cha Thuan tc la c Tong Giam Muc Nguyen Van Thuan sau nay...). Toi tra li:

- Con nghe tin Cha Thuan a tr ve Hue roi.

Trung Uy Trong, em ruot cua Cha Bermand Nguyen Van Thao (Dong Xito Chau Sn) ang co mat o. Anh thuoc L oan Lien Binh Phong Ve Phu Tong Thong...Anh noi vi chung toi:

- Hai ong a chet roi...b ho giet rat da man...

Toi lien chay en nha anh Ho Ngoc Tam, luc o la ai Uy thuoc L oan Phong Ve va biet phai qua lam tai Phong I Tong Tham Mu. Anh noi vi toi: -Chnh mat toi chng kien, ho giet hai ong roi, hien ang e tren branca co phu mot cai khan trang, nam ni bai co canh goc cay...

Toi tr ve nha ngi ba con vi tam trang rat buon...Tieng nhac kch ong t trong mot building cua My ng Bui Th Xuan vang len rat ln, tieng nhac ien cuong, thac loan lam cho toi cam thay au xot va that ma mai trc cai cai tang cua mot Tong Thong. T ay, vi sung an trong tay, ngi ta muon lam g th lam. Mot Tong Thong ma khong c Hien Phap va Luat Phap bao ve th so phan cua ngi dan se ra sao ? Vi tuoi tre va ang c nghe thay giao day cac bai ve che o dan chu trong lp, toi thay that mau thuan. Hue, canh nao loan xay ra thng xuyen. Nhng ngi t xng la "TRANH AU" muon bat ai th bat, muon buoc toi ai th buoc, chnh quyen lam ng e cho ho tha ho hanh ong. Ngay nao cung co bieu tnh, tranh au, trng hoc phai ong ca, nhng ai muon i hoc cung b ngan can, nhng ten du ang, lc lng xch lo keo vao chiem cac phong oc trong ai hoc, o luon, tam ra, em o lot phi ngay ca so phong hoc, ngi qua lai ngoai ng eu nhn thay. Tnh trang khung bo ngi theo ao Cong Giao nhng vung xa xoi heo lanh, nhat la nhng ni tan tong...Va ngay trong thanh pho, nhng ngi Cong Giao buon ban lam an, ai co nha cao ca rong, ai co mau mat...cung b chup mu "Kinh Tai Can Lao" khien cho nhieu ngi phai ban nha ca, sang lai tiem buon e chay vao Sai Gon...

Trc tnh hnh en toi nh the, s chia re tram trong gia ngi Viet Nam khong cung mot ton giao, s ky th, bat cong gia nhng ngi cu va mi trong chnh quyen, mi hom trc hom sau a tr mat: cong chc, canh sat, s quan Cong Giao trong quan oi v.v. b thuyen chuyen, b ky luat...a lam cho anh em chung toi rat that vong. Toi la mot sinh vien, ban than va gia nh toi khong co hng nh quyen li g cua che o Tong Thong Ngo nh Diem. Cha va anh toi, nhng ngi than thuoc trong gia nh, ho hang cua toi a ng trong hang ngu nhng ngi quoc gia chong lai Viet Minh, chong lai Cong San va a b Cong San giet trc nam 1954, trc khi Ong Ngo nh Diem ve nc chap chanh. Nam 1954, toi con la hoc sinh Trung Hoc, nam 1963, toi con la sinh vien ai Hoc, cha tot nghiep, cha i lam...Toi hoan toan khong mang mac cam nao het ve s lien he vi che o o, toi thay can phai dan than vao con ng tranh au e loai tr nhng ten Cong San nam vung trong sinh vien, e lien ket nhng ngi quoc gia, nhat la nhng ban be co than nhan la nan nhan Cong San, thanh mot lc lng hau pha v am mu cua bon Cong San va tay sai, t nhat trong pham vi hoc ng.

Luc o toi ang sinh hoat vi to chc Thanh Nien Thien Ch, anh em thng to chc i cam trai vung que, lam cong tac xa hoi. Toi e ngh Cha Tuyen Uy SVCG va anh em trong Ban Chap Hanh oan Sinh vien Cong Giao to chc nhng chuyen tham vieng cac x tan tong, to chc la trai, van nghe, phat qua cua c quan Caritas cho ngi ngheo, to chc thanh le cho ho...muc ch an ui ho trong canh b ky th, ap bc, tham ch nhieu ngi con b khung bo, anh ap (trong o co linh muc Nguyen Cao Loc x My A a b bon ngi ky th ton giao anh...)

Trong giao phan luc o khong co Giam Muc, c TGM Phero Ngo nh Thuc ang hop Roma va Ngai a luon khong ve...Con chien khong co Chu Chan, that b v ! Mot hom, chung toi c thong bao i on c Tan Tong Giam Muc Philipphe Nguyen Kim ien, nguyen Giam Muc My Tho se en Hue thay the c TGM Phero...Toi rat mng v khoang 1959, toi a tng gap Ngai Dalat trong dp ngh he. Toi a c d thanh le va nghe Ngai giang tai tru s cua cac cha Dong Tieu e Chua Gie Su...Ngai tre trung, khiem ton, rat khoi ngo va rat loi cuon gii tre luc o. Toi a c noi chuyen vi Ngai mot vai lan trc khi Ngai nhan chc Giam Muc Can Th. Ngai noi giong Mien Nam rat ngot ngao, nu ci duyen dang, thanh thien ay tnh yeu thng, bac ai...Toi nghe noi Ngai a t choi khi c Toa Thanh chon lam Giam Muc, Ngai noi rang Ngai thuoc dong hen mon vi ly tng phuc vu ngi lao ong ngheo va cung chia xe vi ho trong cong viec hang ngay, Ngai khong muon lam Giam Muc v s khong con c phuc vu di hnh thc nh the na. Nhng nghe au c Kham S Toa Thanh a tra li rang: c Thanh Cha ch can s vang li ma VANG LI la mot trong ba li the quan trong nhat cua Linh Muc. The la Ngai a tr thanh Giam Muc Can Th.

Hue luc bay gi rat t ngi biet en Ngai, ngoai tr mot so cac Cha co giao thiep vi ben ngoai giao phan, co i ay i o, a so eu ch biet en nhng chuyen trong a phng mnh ma thoi. Ngay Ngai en Hue, co c Tong Giam Muc Sai Gon, Phaolo Nguyen Van Bnh va mot so cac v Giam Muc i theo. c Kham S Toa thanh cung co mat trong phai oan. Hom o, cac linh muc, tu s nam n va giao hu trong giao phan a en nha th Dong Chua Cu The, ng Nguyen Hue, TP Hue e on c Cha. Anh em sinh vien Cong Giao chung toi c trao cho nhiem vu to chc tiep on. Phut gap g au tien that la cam ong, giong c Cha Bnh trong phan gii thieu cung rat xuc ong, nhat la khi nghe c Cha ien noi, moi ngi cang cam ong hn na. Nhieu ngi sut sui khoc v t nay, giao phan a co ngi Cha tot lanh, thanh thien, khoi ngo, ngot ngao, giong noi cua Ngai nh tieng me ru ben noi bang nhng li ca dao m tnh dan toc.

T o, toi co dp lien lac vi Ngai thng xuyen. Toi muon lam cho nhng ban be cua toi, nhng ngi ngoai Cong Giao biet en Ngai. Toi ngh rang, khi tiep xuc vi Ngai chac chan nhng ngi o se co cam tng tot oi vi Cong Giao, qua Ngai, ho se thay c tinh than bac ai, yeu thng cua ngi Cong Giao. Sau nhieu lan tiep xuc vi toi va qua nhng ngi trong gia nh, ho hang cua toi hien la linh muc trong giao phan, Ngai a hieu toi nhieu...Toi thng noi ve Ngai khi co dp gap nhng ngi quen biet trong gii chnh tr va trong gii tr thc...Ho a nh toi lam trung gian e en vi Ngai...Ket qua la rat nhieu ngi sau khi gap Ngai, a to ra rat co cam tnh va men phuc Ngai.

Vi giong noi ngot ngao nh the, nhng Ngai cung khong thieu cng quyet trong cong viec. Cu Ngh S Nguyen Van Man, nay a ngoai 80 tuoi, hien ang con song Houston, Texas, Hoa Ky, co ke cho toi nghe cau chuyen sau ay...Nam 1964, ong c Bo Noi Vu Sai Gon c ra Hue giai quyet mot viec rac roi co lien quan en Cong Giao Hue. Ong Man nguyen la tnh trng Quang Tr nam 1947 thi Cu Tran Van Ly lam Hoi ong Chap Chnh Lam Thi khi quan Phap mi o bo vao Hue, Quang Tr. Ong la Pho Chu Tch Thanh Nien Lien oan Cong Giao VN mien Trung nam 1945-1946 luc o LM Tran Hu Thanh DCCT la Tuyen Uy, ong co ngi chu ruot lam linh muc va ngi em co cau la c TGM Nguyen Nh The hien nay.

Nguyen sau cuoc chnh ly cua Tng Nguyen Khanh ngay 30-1-1964 tai Sai Gon, Thieu Tng Ton That Xng c len lam T Lenh Vung I kiem ai Bieu Chnh Phu tai Trung Nguyen Trung Phan, van phong at tai a Nang va ai Ta Nguyen Chanh Thi ve lam T Lenh S oan 1 Hue. Khong biet do ai xui giuc, Tng Ton That Xng a gi mot van th en Toa Tong Giam Muc Hue, yeu cau c Cha ien giao nap cho chnh quyen tai san cua "Ong Ngo nh Thuc" trong o co chiec xe hi ma c Cha ien, vi t cach la Tong Giam Muc Hue ang s dung. Khi tiep c van th, c TGM Nguyen Kim ien a tra li V ai Bieu Chnh Phu noi dung nh sau:

"Tat ca nha ca, xe co, tai san hien chung toi ang quan ly vi t cach la Tong Giam Muc TGP Hue la cua Giao Hoi Cong Giao, khong phai la tai san cua "Ong Ngo nh Thuc". Neu Ong Thieu Tng T Lenh Quan oan I kiem T Lenh Vung I Chien Thuat, kiem ai Bieu Chnh Phu tai Trung Nguyen Trung Phan muon tch thu cac tai san o th yeu cau Ong hay a quan oi va kh gii en ay ma lay. Ky ten: Philipphe Nguyen Kim ien, Tong Giam Muc."

Th tra li o, c Cha cung gi cho Bo Noi Vu Sai Gon. Tong Trng Bo Noi Vu luc o la Ong Ha Thuc Ky, tiep c th noi tren lien c Ong Nguyen Van Man ai dien Bo ra Hue lien lac vi Toa ai Bieu ong thi cung en gap c TGM Nguyen Kim ien e tm hieu s viec. Ai nghe chuyen cung ci Ong Tng qua dot ve chnh tr. Tat nhien sau o khong ai con dam oi tch thu tai san cua "Ong Ngo nh Thuc" ma ho quan niem o la tai san cua " gia nh ho Ngo"!!!

Mi en Hue chang bao lau, c Cha lien i tham cac giao x tan tong nhng mien que xa xoi heo lanh va thng i xe gan may en cac giao x gan, trong pham vi thanh pho. Ngai en khong bao trc, co khi gap cha s, co khi khong co ai nha...Ngai t ong i tham cac gia nh Cong Giao trong x, hoi han ngi nay ngi no lam cho con chien rat phan khi va c an ui rat nhieu. Ngai tranh khong he nh va en cac phng tien cua chnh quyen ng thi...

Nam 1964, co tran bao lut ln cac tnh Mien Trung. Luc o Ong Tran Van Hng mi len lam Thu Tng Sai Gon, sinh vien va Phat t Hue va cac tnh Mien Trung bieu tnh chong oi...Chung toi thay noi bo quoc gia cang ngay cang chia re tram trong, thanh nien, sinh vien hoc sinh b loi cuon vao nhng cuoc au tranh chnh tr, bo viec hoc hanh, tuoi tre a b li dung cho mot nhom ngi co tham vong chnh tr hoac bon than Cong t trong bong toi ang git giay. Chung toi ben van ong anh em sinh vien Cong Giao va sinh vien thien ch to chc nhng chuyen cu tr ong bao...Chung toi mn xe cua quan oi va xin ong Tnh Trng Tha Thien (Trung Ta Vo Hu Thu) cap cho mot so quan ao, thc pham cua Ty Xa Hoi e em cho ong bao. Anh em sinh vien i tng nha quyen gop tien bac, quan ao v.v. Chung toi vao gap c Cha ien e trnh bay cong viec cua anh em sinh vien cho Ngai biet. Ngai t ong thao g giay chuyen co tng Thanh gia ang eo trc ngc...va noi vi toi:

- Nhng ngi ban Tay c a tang cho Cha thanh gia va giay chuyen nay. Cha gi lai thanh gia, con giay chuyen trao cho con em ban e lay tien giup vao qu cu tr. ay la phan ong gop cua ca nhan Cha.

Toi hi co ve ngan ngai, roi bong mot y ngh hay hay a en vi toi luc o. Toi noi:

- Con se co cach s dung ky vat nay. e con lam theo cach cua con xem th ket qua ra sao.

Toi mang giay chuyen bang vang Tay o ve va cung may anh ch em sinh vien i en cac nha giau hoi gia. Giao s Martine Piat, day Phap van, cho gia 50.000 ong luc o, bang mi lan lng cua mot Trung Uy oc than. Toi khong chu ban vi gia o va quyet nh lam theo ke hoach cua toi. Toi in ra 1000 ve so, moi ve 200 ong, lo trung duy nhat la giay chuyen vang cua c Cha ien. Trong dp hanh hng au nam knh c Me La Vang, chung toi ban het so ve a in, c 200.000 ong cho vao quy cu tr. Cha Demerck, Dong Ten Trung Tam Xavie trung giay chuyen o va a tang lai cho c Cha ien ngay sau o. c Cha rat ngac nhien va khen sang kien cua chung toi.

oan sinh vien Cong Giao Hue a mang so tien quyen gop c va so thc pham, ao quan vao a Nang, lai mot em tai Trng Thanh Tam, yet kien c Giam Muc Pham Ngoc Chi, xin y kien cua Ngai ve van e cu tr nen en nhng ia iem nao...Hom sau oan xe cua chung toi vao Hoi An, nc con menh mong cha rut het...Chieu o, chung toi vao tan Quang Tn, en tan cac nha th xa xoi heo lanh, gap cac linh muc va trc tiep phan phoi tien va pham vat cu tr cho ong bao...Khi tr ve, chung toi a bao cao lai vi c Cha ien cac hoat ong cua anh em va trnh cho Ngai nhng hnh anh ma chung toi a chup c trong chuyen i. Ngai ban li khen ngi anh em...

Mua He nam 1966, tnh hnh Hue va Mien Trung rat cang thang, phe "TRANH AU" ang phat ong nhng cuoc bieu tnh bao ong, cp chnh quyen nhan vu Tng Nguyen Chanh Thi, T Lenh Quan oan I...mat chc. Tng Nguyen Chanh Thi a da vao lc lng tranh au e lam ap lc vi Sai Gon hau cung co cho a v cua ong Mien Trung. Cac cuoc tranh au o luc au do nhng ngi ung ho Nguyen Chanh Thi chu xng, nhng sau o b tran ngap bi lc lng Phat t va sinh vien tranh au, trong o co nhieu phan t than Cong nh Nguyen ac Xuan, Hoang Phu Ngoc Phan, Hoang Phu Ngoc Tng, Le Hieu ang, Le Quang Long, Phan Duy Nhan v.v. Chung toi cung tap hp mot lc lng sinh vien chong Cong e t ve va chong lai cac sinh vien thien Cong. Toi i vao Sai Gon trnh bay tnh hnh vi Trung ng va tiep xuc vi bao ch muc ch noi ro cac hoat ong cua Cong San trong sinh vien e cho d luan biet...

Hom o, khong co may bay Hue - Sai Gon, toi ben oi may bay i Dalat. Toi gap c Cha tai phi trng, Ngai cung i Dalat. May bay en phi trng Lien Khng, khong co ai on Ngai ca...khong hieu tai sao. Toi lien mn ien thoai goi len ai Hoc, bao tin cho Cha Vien Trng Nguyen Van Lap va xin xe on Ngai. T Lien Khng len Dalat khoang 30 cay so, kha xa so vi cac phi trng khac Viet Nam hoi o. Li dung thi gian t phi trng Phu Bai Hue cho en khi ve ti ai Hoc Dalat, toi trao oi vi Ngai ve tnh hnh Hue. Ngai rat quan tam va lang nghe rat ay u nhng g toi trnh bay.

Trong Tet Mau Than, luc o toi ang lam Dan Bieu HNV, n v Tha Thien, c i theo e hng dan phai oan cac Giam Muc Viet Nam do c TGM Nguyen Van Bnh hng dan ra tham Hue. Phai oan en a Nang, va a c Trung Tng Hoang Xuan Lam, T Lenh Quan oan I cho may bay trc thang a ra Hue, co c Cha Pham Ngoc Chi cung i theo. May bay a ap xuong san a banh trc mat Dong Chua Cu The Hue, c Cha ien a en o e on tiep phai oan. ong bao nan nhan cung co mat rat ong o. c Cha Bnh a thay mat cac c Cha va phai oan an ui anh em giao hu, tang qua va ban phep lanh cho ho. Nhng hnh anh tang toc trong Tet Mau Than a khien cho c Cha ien rat au xot.

Giao X Phu Cam, ni co nha th chnh toa la ni c Cha thng en o c hanh nhng nghi le long trong, a tr nen mot ni ay mau va nc mat. Co hn ba tram ngi a b Viet Cong bat i va a b tham sat tai Khe a Mai, quan Nam Hoa, tnh Tha Thien. Khoang thang 10 nam 1969, khi c TGM Nguyen Kim ien mi t Roma ve en Hue, Ngai c tin chnh quyen mi tm c may tram nan nhan b tham sat vat xac di khe a Mai, lau ngay, tht thoi ra het ch con so ngi va xng xoc nam lan lon thanh mot ong. Nhng hnh anh o a c chieu tren Truyen Hnh va tin tc c loan bao tren ai Phat Thanh...c Cha rat xuc ong.

Ngay khi Ngai va ve en Sai Gon, cha co mat Hue th co mot v Dan Bieu a phng a noi vi bao ch rang: "Ong Nguyen Kim ien, TGM Hue a dnh vao vu tranh chap nhng xac chet o". Luc bay gi co nhieu s bat ong gia cac nhan vat co the lc ai dien cho cac to chc ton giao, chnh tr tai a phng ve a iem se c an tang cac nan nhan. Chung toi a en gap ai dien cac ton giao cung nh Hoi Nan Nhan Cong San trong Tet Mau Than e hoi y kien va cuoi cung a quyet nh se an tang cac nan nhan tai chan nui Ba Tang, gan nui Ng Bnh, pha sau lng lang Phu Cam.

Qua ai Phat Thanh va ai Truyen Hnh Hue, chung toi a trnh bay vi ong bao moi dien tien va quyet nh cua Ban To Chc tang le, keu goi moi ngi bnh tnh, tranh nhng hanh ong hay li noi gay chia re co hai cho tnh oan ket quoc gia. Chung toi cung cho bao ch biet s viec xay ra khi c TGM con ngoai quoc, Ngai hoan toan khong hay biet g...Khi ve en Hue, Ngai a en nha th chnh toa dang thanh le cau nguyen cho cac nan nhan va gia nh cua ho va tuyen bo Cong giao khong lien quan g en cuoc tranh chap noi tren.

Cam ong nhat la trong le an tang cua hai linh muc Gioan Baotixita Bu ong va Micae Hoang Ngoc Bang cung hai s huynh dong La San b Viet Cong chon song tai Phu Th, c hanh tai nha th Phu Cam ngay 12 thang 11, 1969, Ngai a oc mot bai ieu van lam cho moi ngi khong cam c nc mat.

Sau Tet Mau Than, c s Dong Kn Carmel Hue b h hai nang. Qua kinh hoang nen Me va ch em trong Dong a vao tam tru tai nha Ong Nguyen Van Bu, Phu Nhuan Sai Gon. Vao mot buoi sang rat sm, chung toi va thc day, chuan b i lam th mot n tu en bao tin Cha Be Tren Benoit Nguyen Van Thai, Dong Benedictin Thien An Hue mi b chet do Viet Cong phao kch vao Sai Gon hom qua. Ngai a en tham ong Nguyen Van Bu va ong nay a nhng phong ngu cua mnh cho ngai tam tru...Cac n tu qua hoang s va khong biet giai quyet lam sao. Toi ben gi ien tn bao tin cho Cac Be tren Dong Benedictin Hue, Ban Me Thuot va bao cho c TGM Hue biet. ong thi toi cung nh Cha Cao Van Luan va Dc S Nguyen Cao Thang, Phu Ta Tong Thong luc o nh tm cach giup nha Dong a xac Cha Be Tren ve an tang Hue. t lau sau, toi nhan c th viet tay cua c Cha ien cam n ve viec o.

Tet nam 1971, toi a v con en tham Ngai. Trong phong khach cua Toa TGM Hue luc o co nhieu giao hu trong khu vc lan can cung en tham Ngai. Con gai au cua toi la H.A a tay nam lay tng Thanh gia Ngai ang eo trc ngc, khong chu buong ra. V toi to ve lo lang, s vo le vi Ngai...Nhng Ngai ti ci am chau vao long va noi rang: "Giay chuyen eo tng nay, Cha a trao cho ba con i ban roi, nhng nay van con ay. o la y Chua vay..." Ngai muon nhac lai cau chuyen cu tr nan nhan bao lut hoi 1964, khi toi con la sinh vien, Ngai a tang giay chuyen o cho anh em em i ban e giup vao quy cu tr....

Cuoi nam 1973, co ngi anh ruot v toi chu chc linh muc. c Cha a quyet nh se to chc le phong chc cho thay o tai ngay nha th giao x Phu Lng, quan Hng Thuy, tnh Tha Thien. o la mot trng hp rat ac biet v xa nay nhng le nghi long trong nh the eu to chc tai nha th chnh toa Phu Cam, Hue. Trc khi vao le Ngai a nhac lai hoan canh gia nh cha me anh em cua v tan linh muc, la nan nhan cua bien co Mau Than 1968 Hue, cha chet, ba a em chet, nha ca h hai, me con phai chay ve nng nau tai giao x Phu Lng. Mac du trong hoan canh nh the nhng ba me va anh em ch mot long xin Chua ban cho ngi con cua gia nh c lam linh muc...Bai giang rat cam ong vi muc ch cho moi ngi biet quy trong n keu goi va giup ngi i tu c trung thanh vi n goi. Khi gia nh en Toa Giam Muc e cam n, Ngai a on tiep rat nong hau trong tnh cha con...

Sau hiep nh Paris, 27-1-1973, Phong Trao Sung Knh c Me (ao Binh Xanh) a ng ra to chc rc tng c Me Fatima en Viet Nam e cau nguyen cho Hoa Bnh. T Sai Gon, tng c me a c a ra Hue roi tr vo a Nang, Qui Nhn, My tho, Can Th...May bay a tng c Me ra Hue, c Cha ien on tai phi trng Phu Bai va i ng bo ra La Vang. Ngai khong ong y s dung may bay trc thang v Ngai tranh khong dung phng tien cua chnh quyen. c Cha Chi rat non nong v Ngai cung can on tng c Me ve a Nang cho kp gi...Nhng anh phai chu. Tai La Vang, sau khi ton vinh c Me xong th c Cha Chi rc tng c Me len may bay trc thang bay vo a Nang ngay v ong bao ang i Ngai o. Trong bai giang tai Vng Cung Thanh ng La Vang o nat, c TGM Nguyen Kim ien a len an ca hai ben : Quoc Gia cung nh Cong San, Ngai a kch nhng hanh vi tham nhung, thoi nat, chnh quyen phai chu trach nhiem ve mot xa hoi ngheo oi, cham tien, bat cong...Bai giang cua Ngai a c pho bien tai Sai Gon...Phat bieu trong cuoc hop cua Hoi ong Giam Muc A Chau, Ngai cung a nhac lai nhng t tng o. Ngai noi rang Giao Hoi phai xet lai mnh, xem co i ung ng loi cua c Kito hay khong ? Cai nhn cua Ngai ve van e ngi ngheo...cung a c chu y rat nhieu trc ay.

Lan cuoi cung chung toi gap Ngai vao cuoi nam 1973, t o khong con dp nao tr ve Hue e tham Ngai na. Sau 30-4-1975, trong nha Tu CS, toi c Trung Ta Nguyen The cho xem bai dien van cua c Thanh Cha Gioan Phaolo II trong dp tiep phai oan Giam Muc Viet Nam, khoang 1980 va tai lieu "ng Hy Vong" cua c TGM Nguyen Van Thuan bien soan. c Thanh Cha a ca tung c TGM Nguyen Kim ien la mot ngi can am...Toi khong biet tnh hnh ben ngoai luc o nh the nao v mi nha giam Hoa Lo Ha Noi ve...Mot so anh em co gia nh en tham, biet c mot vai tin tc cua Giao Hoi...a cho biet c TGM Nguyen Kim ien a len tieng to cao chnh sach tieu diet ton giao cua CSVN va ang b quan che ...Anh em chung toi a nhac nh nhau cau nguyen cho Ngai. au nam 1988, toi gap Linh Muc Nguyen Van Ly, nguyen b th cua c Cha ien b ket an 15 nam tu mi c chuyen en Trai Nam Ha (tnh Ha Nam Ninh), c Cha Ly cho biet them mot vai chi tiet ve c Cha ien. Tet nam o, toi c ra khoi nha tu, ve vi gia nh tai Sai Gon. Toi rat muon i Hue tham c Cha nhng khong co phng tien va lai cung con ngai cong an theo doi nen khong dam i lai nhieu. Thang 5,1988 toi c tin c Cha au nang phai em vao benh vien Ch Ray, Sai Gon. Toi muon en tham nhng lai c tin Cong An canh gac khong cho ngi ngoai en o. The roi khoang hai tuan sau, chung toi nghe ai BBC loan bao Ngai a qua i. Cac ai VOA, BBC, ai Phap, ai Chan Ly A Chau Manila eu loan tin kem theo li bnh luan ve cai chet cua Ngai. D luan trong va ngoai nc eu cho rang chnh Cong San a giet Ngai (hoac trc tiep hoac gian tiep...)

Toi va gia nh, ban be a en nha th c Ba Sai Gon e knh vieng Ngai. Trong thanh le cau nguyen va tien a Ngai ve Hue, c Tong Giam Muc Nguyen Nh The a oc mot bai cam n rat cam ong, ca oan nha th c Ba Sai Gon a hat nhng bai thanh ca rat y ngha. Moi ngi eu chay nc mat v men thng mot v Thanh a t gia chung ta tren coi i nay...Hom nay, nhan le gio 10 nam cua c TGM Nguyen Kim ien, chung toi viet lai mot vai ky niem tnh Cha con, nhng ngay thang ma chung toi a c song gan Ngai, vi c mong cac con cai cua Ngai,nhng giao hu Can Th, Hue va Viet Nam ng bao gi quen hnh anh MOT NGI CHA T AO trong giai oan mi nay, di che o Cong San.

Chung ta a quen Ngai roi chang ? Khong, khong the nh the c ! Chung ta phai lam mot c ch g e nh en Ngai, nhat la trong ngay gio 10 nam cua Ngai.

Nguyen Ly-Tng.