Đại kết và Đức Maria

Một trong những mục đích chính của Công Đồng Vaticanô II là tái lập hiệp nhất. Công đồng mời gọi người Công giáo tham gia phong trào đại kết bằng cầu nguyện, lời nói, việc làm. Đối thoại đại kết về Thánh kinh (HN 21: “Sắc lệnh Hiệp Nhất”) về Thánh Thể, Phụng tự, Thừa tác vụ (HN22) và nhiều đề tài khác. Riêng Đức Mẹ có một quan hệ mật thiết với mầu nhiệm Giáo Hội và sự hiệp nhất của Giáo Hội, vì Đức Mẹ giữ một vị trí cận kề mầu nhiệm cứu độ của Đức Giêsu (x LG chương 8). Tuy nhiên, những cung cách trình bày về Giáo lý và lòng tôn sùng Đức Maria và mối tương quan giữa Giáo hội và Đức Maria đã không có sự đồng thuận và là nguyên nhân gây chia rẽ giữa các Kitô hữu. Nhưng trên căn bản, vai trò của Đức Maria vốn phục vụ một mục tiêu tích cực, là đưa các Kitô hữu không ngừng tiến đến hiệp nhất trong Chúa Giêsu Kitô. Hôm nay, chúng ta nói về Đại kết và Đức Maria đối với các Giáo hội Kitô giáo Tây phương.

1- Tin lành: Kitô giáo Tây phương, cùng với Công giáo Roma, cố gắng trình bày các đặc ân và vai trò Đức Maria trong nhiệm cục cứu độ và địa vị của Đức Mẹ trong Phụng tự và trong niềm tin của Giáo Hội. Chúng ta đã từng trích dẫn các đoạn văn của Luther, Calvin, Zwingli có từ thế kỷ 16, để minh chứng niềm tin và lòng sùng mộ của các vị ấy đối với Đức Maria. Nhưng không lâu sau, giữa Công giáo và phong trào Cải cách của Tin lành có nhiều bất đồng khi tranh cãi về đề tài Đức Maria như: địa vị ưu việt của Đức Mẹ, niềm tin liên quan đến sự kiện đầu thai Vô nhiễm và Lên Trời hồn xác của Đức Mẹ. Điểm chủ yếu do các anh em Tin lành nêu ra là Thuyết duy Thánh Kinh (“Sriptura sola”, Lat; or “Bible only”, Eng.) nghĩa những gì có trong Thánh Kinh mới có thể trở thành niềm tin cho Kitô hửu. Họ nói sự kiện Đức MẹVô Nhiễm và Lên Trời hồn xác không được đề cập trong Thánh kinh nên không thể chấp nhận được. Nhưng Giáo hội Công giáo nại vào Thánh truyền như một nguồn phụ trợ cho Thánh Kinh. Giáo Hội Công giáo nói chỉ có Thánh Kinh mà thôi thì chưa (Vat.II, hiến chế MK 9,8). Thánh kinh và Thánh truyền do các Tông đồ được Giáo hội Công giáo coi như quy luật tối cao hướng dẫn đức tin (MK 21).

2- Anh giáo: Không những có những hình thức tôn sùng Đức Maria, các lễ kính Mẹ ( như lễ Mẹ Dâng Con, các thánh đường mang thánh danh Mẹ (như thánh đường Đức Trinh nữ Maria), mà từng thời kỳ, Giáo hội này còn có những trào lưu thần học đề cao lòng sùng kính Đức Mẹ và niềm tin truyền thống về Đức Mẹ (như phong trào Oxford thế kỷ 9, phong trào Anh giáo-Công giáo hiện nay). Các nhà thần học Evangelical đang có những nghiên cứu mới mẻ về địa vị Đức Maria trong Tân ước và minh chứng về mối liên hệ không thể tách rời giữa Thánh mẫu học và Kitô học (x John de satgé, Mary and the Christian Gospel, London 1976). 

Cuộc đối thoại theo đường hướng này giữa Công giáo Rôma và các nhóm tiêu biểu không Công giáo đã được bắt đầu trong bầu không khí thân thiện và tin tưởng lẫn nhau. Bên phía Công giáo có cuộc trở về nguồn với những chứng cứ Thánh kinh, phía anh em Tin lành bắt đầu nghiên cứu chứng cứ Thánh kinh về Đức Maria, và chìa khoá cho sự hiểu biết này là Chúa Kitô.

3- Hướng về tương lai: Con đường tiến đến hiệp nhất Kitô giáo ngày nay, dường như hệ tại việc đối thoại Đại kết, với sự hiểu biết và quý trọng nhau trong tình huynh đệ giữa các Giáo Hội Kitô giáo khác biệt nhau. Nhờ học hỏi và đối thoại (HN 4, 9-10, 12) Hội thảo song phương (HN 4,9) Tha thứ những lỗi lầm cho nhau (HN 7) Những sáng kiến nhằm tái lập sự hiệp nhất (HN 4) Cố gắng vượt qua những dị biệt (HN 3) Việc hợp tác huynh đệ (HN 4,18). Người Công giáo ngày càng tham gia vào nỗ lực Đại kết tuy phong trào chưa được đề cao khắp nơi (HN 19) Cần phải góp phần tham dự của cá nhân và cộng đoàn (HN 1)

Trong quá khứ, chúng ta đã thấy Đức Maria có lẽ là dấu chỉ của sự bất đồng, thì việc đối thoại về Đức Mẹ hiện nay cho thấy có nhiều dấu hiệu hé mở niềm hy vọng. Trong bản tin mới đây của Nguyễn long Thao, đăng trên VietCatholic ngày 10/11/2005, mục sư James Lyon, Giáo hội Episcopal, South Carolina phát biểu với tờ State: “ Một quan điểm mới không có gì sai lạc là việc tín hữu sùng kính Đức Mẹ Maria. Điều thiết yếu nên nhớ Đức Mẹ Maria phải được coi là người chỉ đường dẫn lối cho chúng ta đến với Con của người là Đức Chúa Giêsu Kitô”. 

Sự kiện ngày càng có nhiều người Tin lành sùng kính Mẹ Maria, thì việc đối thoại về Đức Mẹ hiện nay đã mở màn cho sự Hiệp Nhất của Giáo hội Chúa Kitô, cũng là khai mở sự canh tân cho Thân thể Chúa Kitô giữa thế gian trong khi đợi chờ Chúa ngự đến ( Philibert Zobel, Thần học gia, Dictionary of Mary, Catholic Publishing Co. New York)

“Oi Maria, Mẹ Giáo Hội, xin Mẹ cầu bầu để Hội Thánh Chúa Kitô mỗi ngày một tỏa sáng giữa muôn dân. Amen”

LM Trần Xuân Lãm
VietCatholic News (21/11/2005)